[Cùng đọc] Số 2 - Thịnh vượng quốc gia - Bitcoin

Hãy cùng nhau mở đầu series bài viết này bằng vài câu nói

Howard Marks - "bạn phải phân biệt giữa cái biết và cái không thể biết. Và học cách ra quyết định khi bạn không thể biết"

Mark Twain - "Thứ đem đến rắc rối không phải là thứ ta không biết. Mà chính thứ ta biết nhưng sai mới là như vậy"

Những vấn đề

Trong tuần, có 2 vấn đề khiến mình băn khoăn.

Thứ nhất là về những công cụ đầu tư - và vì sao lại có chúng => mình sẽ viết trong bài này, về vấn đề Bitcoin

Thứ hai là về sự giàu có chung? Tại sao có những quốc gia giàu có hơn rất nhiều những quốc gia khác? Tại sao có những quốc gia đã từng rất giàu nay đã kém giàu đi rất nhiều?

Tại sao có những quốc gia sẽ mãi không bao giờ giàu được? => mình sẽ viết ở bài sau, Lạm Phát

Lý do khiến bản thân băn khoăn là vì thế giới ngày hôm nay trở nên thực sự phức tạp hơn bao giờ hết. Và như thường lệ, cứ vài tuần trôi qua, mình lại có sự suy nghĩ về Bitcoin (cười).

Lý thuyết "công cụ đầu tư"

Bitcoin là "tài sản" mà gần đây đang được đầu tư rộng rãi. Và nhiều nước đã có sàn giao dịch riêng cho nó.

Nhiều nhà đầu tư kỳ cựu - gần đây, Howard Marks - chủ tịch quỹ Oaktree Capital đã có những nhận xét về Bitcoin.

Ông nói, "có nhiều vật có giá trị mà không có giá trị nội tại, như tranh của các hoạ sỹ nổi tiếng, các bộ sưu tầm, kim cương và...vàng". - rất có thể, tương lai, Bitcoin cũng là một trong những tài sản như thế.

Và, ông cũng thừa nhận "tôi đã hành động khi không có đủ thông tin. Đó không phải là một phương pháp tốt để ra quyết định".

Mình không tìm được tài liệu nào cho thấy Oaktree đang mua vào Bitcoin - tuy nhiên, những lời nói từ một Guru của Đầu Tư gợi cho mình nhiều suy nghĩ.

Thứ hai, Bill Miller - một Guru khác - người đã đầu tư cả vào Bitcoin (2015) và Amazon (2002) đã lên tiếng khẳng định các giá trị của Bitcoin. Tuy nhiên, với trường hợp của Mr.Bill, mình vẫn có những cân nhắc vì khẩu vị rủi ro của ngài là rất lớn.

Năm 2008, ông từng quản lý 70 tỷ đô, và chứng kiến 90% tài sản của mình tan vào không khí. Ông đã bắt đầu lại, đang quản lý đâu đó 500 triệu đô.

#1 - Những định nghĩa

Mình nghĩ, vấn đề ngay từ đầu của quan điểm về Bitcoin chính là về định nghĩa "công cụ tài chính". Truyền thống, công cụ tài chính liên quan mật thiết đến danh nghiệp, quốc gia, hoặc tiền - thứ luôn có một giá trị cơ sở nhất định. Và giá trị cơ sở này được gọi là giá trị nội tại.

Công cụ đầu tư phải có giá trị nội tại. Và hoạt động đầu tư là hoạt động mua một tài sản với giá thấp hơn giá trị nội tại của chúng.

Khi nói về Bitcoin - nó không có giá trị nội tại. Nếu có, nó sẽ là chi phí để tạo ra đồng bitcoin - phỏng theo định nghĩa cơ bản nhất về giá hàng hoá của Adam Smith.

Tìm tòi, mình đang hiểu để tạo ra một Token - sẽ tốn từ 1-10 triệu Đô. Và với Bitcoin, công nghệ có thể cao hơn, và có thể là 100-300 triệu USD để đào được hết các đồng này. Nhưng giá trị của Bitcoin hiện nay đã lên đến gần 1000 tỷ USD. Đây là một chênh lệch vô cùng, vô cùng lớn.

Do vậy, không thể sử dụng giá trị cơ sở (hay giá trị nội tại) để nhìn Bitcoin.

Cách nhìn khác là gì? - tại sao lại dùng Vàng làm kim chỉ nam cho hoạt động tiền tệ.

Đó là vì lịch sử xa xưa, con người có nhu cầu trao đổi hàng hoá, và vàng là thứ kim loại bền và không bị hao mòn theo thời gian (như đồng, sắt) và được người Anh sử dụng - mình không đi quá chi tiết, bạn có thể đọc cuốn The Wealth Of Nations cho quan điểm này.

Điều quan trọng ở bên trên - chính là yếu tố về giá trị - Vàng được chọn vì nó mang tính ổn định về giá trị. Mặc dù, vàng ở Anh có giá trị hơn Vàng ở Đông Dương (do vàng ở Anh có thể trao đổi theo số được đúc ở trên đồng tiền vàng, còn ở Đông Dương thì chỉ tính theo giá vàng thỏi) - Theo thời gian, vàng được phổ biến rộng rãi và trở thành kim chỉ nam cho hoạt động tiền tệ.

Bitcoin và Vàng giống nhau ở chỗ - có một lượng có hạn, không thể nào thêm bớt, và có thể trao đổi để lấy hàng hoá khác. Và khác nhau ở chỗ, (1) Bitcoin biến động hơn Vàng rất nhiều, (2) Vàng có lịch sử lâu đời hơn Bitcoin và là sự hình thành tất yếu trong lịch sử, (3) Vàng được các chính phủ chấp thuận.

Điều mình không biết "là nếu Bitcoin được xem như tiền tệ, thì lý do gì mà chúng ta chuyển từ sử dụng Vàng, sang sử dụng Bitcoin" - và nếu giá Bitcoin là một hệ thống minh bạch đến nỗi có hết quá khứ của đồng tiền - liệu nó có phải một điểm yếu dưới góc độ của chính phủ - những người có quyền hợp pháp hoá đồng tiền này hay không.

Tiền điện tử là một tương lai tất yếu - nhưng Bitcoin có thể thay thế vàng và trở thành quy ước chung vẫn còn là một dấu hỏi lớn. Hiện tại Trung Quốc, đã áp dụng đồng tiền điện tử của riêng nước này, và có giá trị trao đổi hẳn hoi với đồng Tệ của họ.

Do đó, mình vừa thảo luận và đưa ra 2 quan điểm để định giá một tài sản

(1) theo cách công cụ tài chính - bitcoin không thuộc phạm trù này

(2) theo cách một tài sản hữu hạn - bitcoin thuộc nhưng lại khó xác định chính xác giá trị.

#2. "Kẻ thức thời"

Có một bài báo viết "chắc chắn những người suy nghĩ về Coin nhiều nhất, là những người chưa bắt đầu chơi Coin" - ngạc nhiên, đây là bài viết của một tổ chức đã sập, và ông chủ có lẽ sớm bị bắt.

Nói đùa như vậy, cũng có câu "Kẻ thức thời mới là trang tuấn kiệt" - 10 năm trôi qua, đến Warren Buffett cũng đang underperform so với chỉ số S&P500 - có lẽ tương lai mới đang đến.

Khắp nơi, mọi người nói về công nghệ, bitcoin và cách làm giàu chỉ trong 365 ngày.

Với người yêu thích The Money Game (không phải vì tiền, mà chỉ là vì trò chơi đó quá thú vị) như mình, câu hỏi luôn ở trong tâm trí - là liệu mình có đang sai hay không?

Vì sao lại có trái phiếu và cổ phiếu? vì nó là vấn đề thị trường vốn và phát triển doanh nghiệp (các bạn có thể tìm trong The rise and fall of Nations về quan điểm này).

Vì sao lại quan tâm phát triển doanh nghiệp - vì việc làm, vì lao động, và sau tất tần tật các tác nhân, vì sự phát triển và phồn vinh của quốc gia.

Liệu Bitcoin có giúp cho sự phát triển của quốc gia - đóng góp như một công cụ tài chính, hay như một loại tài sản có giá khác.

Mình không biết, và hiện tại, mình không thấy có dấu hiệu gì về điều này.

Mình luôn quan điểm - rằng thứ gì có lợi cho dân tộc và thế giới, chắc chắn có giá trị. Do vậy, mình không thể mua Bitcoin - khi mà vẫn chưa thấy giá trị của nó.

#3. Lịch sử

Lịch sử các nước tư bản phương tây - 1600, có một điều thú vị. Đó là giới quý tộc đã có một luật liên quan đến những vỏ sò quý hiếm, những tác phẩm nghệ thuật.

Bất kỳ ai mang về những thứ trên, đều có thể đổi lấy các tài sản khác như huy chương, thủ công mỹ nghệ. Xem phim, chúng ta vẫn thấy nhà Thanh hay giao nộp gốm sứ rồi ngọc ngà châu báu là vì vậy. Ở đây, đơn giản, những thứ này đã được ban giá trị.

Và vào năm 1630, giới quý tộc đổ xô đi mua hoa Tulip - từ hoa cho đến củ hoa. Mặt hàng Hoa Tulip nhanh chóng lên cơn sốt - lợi nhuận từ người buôn hoa là không thể mô tả. Người người, nhà nhà, mua hoa, sưu tập hoa để bán. Giá của hoa Tulip đã nhanh chóng tăng lên gấp 10 lần chỉ trong 2 tháng đầu năm 1637.

Ngày 27.4, giá hoa Tulip sụt giảm nghiêm trọng - các nhà môi giới và bảo hiểm mất trắng. Chính phủ liên bang Hà Lan buộc phải can thiệp nhưng cũng không thể nào cứu vãn.

Trong ngành tài chính, "tài sản bốc hơi" là hiện tượng điên rồ.

Ngay ngày hôm trước, cả nền kinh tế đang có 1000 tỷ USD tài sản, mà vài ngày sau thì chỉ còn 100 tỷ USD. Và không ai biết 900 tỷ đã đi đâu.

Nhưng câu hỏi 900 tỷ đã mất đó đến từ đâu thì rất dễ trả lời - từ nguồn vốn ngân hàng (vốn dành cho DN phát triển kinh tế), từ tài sản cá nhân tích góp, từ các khoản vay mượn và cấm cố... Vậy là mất trắng - và cả nền kinh tế sẽ bị thiệt hại.

Thiệt hại này, không chỉ người chơi hay người không chơi - chúng ta, tất cả, đều thua. Và những người có lợi nhuận trước đó, có lẽ vẫn có thể bù lỗ và sống sót. Nhưng những tầng lớp phía dưới, vốn đã có một thu nhập nhỏ nhoi, sống dựa vào khoản trợ cấp và hy vọng vào khoản tiết kiệm, sẽ ra sao - vì khủng hoảng rất có thể sẽ dẫn tới sự mất giá của đồng tiền - chúng ta có thể nhìn ngay ở Việt Nam - giai đoạn 2008 - 2015.

Hoa Tuulip không phải một hiện tượng xuất hiện trong không khí, mà nó xuất hiện trong sự logic nửa vời. Mọi thứ bắt đầu vì đó là hoa đang được rất nhiều giới quý tộc mua, và bán hoa sẽ rất được giá. Đó là logic đúng. Nhưng logic bắt đầu sai và trở nên điên rồ khi người ta thay bằng chữ "được bất cứ giá nào".

Thế giới khắc ghi những nỗi đau, và người ta vẫn nói giá như

Đó là giá như của Vương Quốc Anh cho vụ Cổ phiếu của công ty Sounth Sea

Đó là giá như của Nhật Bản cho bong bóng trái phiếu và cổ phiếu những năm 1990

Như người ta nói, không ai biết được lúc nào giàn nhạc sẽ ngừng chơi.

Mọi sự điên rồ đều bắt đầu từ một sự hợp lý. Và mọi thứ kết thúc khi người ta nhận ra, họ đã đi quá xa khỏi sự hợp lý ấy rồi.