[Đầu tư - số 6] Sự vô thường của nền kinh tế

Xin chào, đã lâu rồi mình mới có một bài viết mới. Phần nhiều do lười, còn phần ít là do mùa bận đã đến, haizz (cười).

Hãy vào bài viết này bằng một tóm tắt ngắn.

Trong năm 2021, tài sản tài chính Việt Nam đã tăng mạnh mẽ. Kể từ đầu năm, con số trung bình là khoảng ~80%. Phản ứng tăng giá của tài sản được cho là đến từ (1) lo ngại về lạm phát, (2) kỳ vọng về tăng trưởng kinh tế trong tương lai và (3) các yếu tố phi lý trí khác.

Lướt qua Youtube, mình thấy hàng loạt video nói về đầu tư chứng khoán và tài chính. Mình có vào xem một vài video về kế hoạch tự do tài chính – rằng một người với một mức thu nhập trung bình tầm 7-10tr/tháng hoàn toàn có thể tạo ra được tài sản lớn thông qua lãi kép.

Điều này hoàn toàn đúng về mặt lý thuyết.

Trong thân tâm, mình ước điều này là sự thật. Một sự thật được chứng minh ở Mỹ, ở Việt Nam từ giai đoạn nguội lạnh đến bùng nổ thị trường.

Như mình cũng có suy nghĩ – đó là về AVERAGE thì thị trường có lúc lên và xuống nhưng về INDIVIDUAL thì luôn có cơ hội.

Nhưng sự thật mà nói, các kế hoạch như vậy dễ nói hơn làm.

1. Sự phá sản của các kế hoạch đầu tư

Như bài viết đầu năm ngoái, về các vấn đề của chính sách lãi kép. Mình đã nhấn mạnh 2 yếu tố quan trọng của các kế hoạch đầu tư. (1) dòng tiền và (2) lợi suất đầu tư.

Dòng tiền đóng vai trò quan trọng, và đóng vai trò trọng yếu. Tuy nhiên, do dòng tiền là yếu tố mỗi người có thể tự quyết định nên mình sẽ chuyển sang yếu tố thứ (2) – lợi suất đầu tư.

Lợi suất đầu tư là lợi nhuận (tính bằng phần trăm) trên một khoảng đầu tư.

Các kế hoạch đầu tư thành công nhờ hai nguyên nhân (1) lợi suất tốt và (2) giữ được nó trong dài hạn.

Nói một cách đơn giản, để kế hoạch đầu tư thành công chúng ta phải giữ được mức lợi suất trong dài hạn. Điều này là vô cùng quan trọng. hãy cùng đến với 2 ví dụ.

VD1: Anh A, đầu tư 1 tỷ, lợi suất 15%, duy trì liên tục trong 10 năm. Sau 10 năm anh A sẽ có số tiền = 1 x (1.15)^10 = 4.05 tỷ. Tức lợi nhuận ròng sau 10 năm là 3.05 tỷ

VD2: Anh A, đầu tư 1 tỷ, lợi suất 20%, duy trì liên tục trong 9 năm. Đến năm thứ 10, do thị trường đảo chiều, anh mất 50%.

9 năm đầu. Anh A có 1 x (1.20)^9 = 7.45 tỷ

Năm thứ 10. Anh A còn 7.45 x 50% = 3.73 tỷ. Lợi nhuận ròng 10 năm là 2.73 tỷ

Đây là 1 ví dụ mang tính thiên vị (cười). Vì hoàn toàn chúng ta có thể có hiệu suất đầu tư cao đồng thời giảm thiểu các rủi ro mất vốn. Tuy nhiên, mình lấy ví dụ này để chỉ ra tầm quan trọng của biến số năm thứ 10.

Không quan trọng số tiền chúng ta lãi bao nhiêu, quan trọng là trong dài hạn chúng ta lãi bao nhiêu.

Mình đánh giá rằng môi trường đầu tư và kinh doanh tại Việt Nam là tốt trong những năm tiếp theo. Nhưng sau 2025 thì mình không chắc.

Và khi mình thấy các kế hoạch tích sản nói đến con số 20 năm.

Mình, một cách thận trọng, nghi ngờ kế hoạch này.

Vì sao mình lại có nghi ngờ như thế, hãy cùng nhìn những hình ảnh sau

Hình ảnh 1: nền kinh tế Thổ Nhĩ Kỳ đã lâm vào khủng hoảng tồi tệ nhất sau 20 năm cầm quyền của Erdogan.

Tại sao lại phải quan tâm Thổ Nhĩ Kỳ trong khi nó khác hoàn toàn Việt Nam? Câu hỏi là: có khác thật không

Erdogan đã cầm quyền được gần 20 năm. Trong nhiệm kỳ đầu của mình, ông là vị anh hùng dân tộc. Đưa đất nước Thổ Nhĩ Kỳ vốn đang khủng hoảng vào danh sách nhóm quốc gia mới nổi – đưa GDP của TNK vượt qua mức kỷ lục và bất kỳ người dân nào ở đây cũng đã tin vào một tương lai tương sáng.

Nguyên nhân – quá dài và mình sẽ xin phép bỏ qua phần này.

Hãy nhìn các con số

So với TNK, nền kinh tế của ta kém họ về quy mô. Đương nhiên, chúng ta phải tính là mình chỉ có chưa đầy chục năm cải cách trong khi TNK đã bắt đầu từ năm 2003.

Hình ảnh GDP cho thấy, ở thời điểm trước năm 2008, đất nước này hoàn toàn là niềm tin về một tương lai tương sáng. Cũng như VN hiện giờ, tâm lý lạc quan tràn ngập đường phố, người ta xây trường trạm, đầu tư, dòng vốn, lao động và một nền kinh tế hoàn toàn ổn định, được đánh giá cao.

Ở phía bên này của quả đồi, người ta vẫn nghĩ quả đồi sẽ kéo dài vô tận.

Sự kỳ diệu kinh tế đã không kéo dài được đến 20 năm như nhiều kế hoạch đầu tư. Từ năm 2003 cho đến đỉnh cao của phát triển kinh tế 2013 – chỉ vọn vẹn 10 năm.

Hình ảnh 2: Nhật Bản trước và sau Kỷ nguyên mất mát

Nhật Bản được coi là phép màu kinh tế cả những thập niên 60-70-80. Và phép màu Nhật bản đến từ sức mạnh của công nghệ - khiến cho giới tư bản Phương Tây cũng e dè. Vậy mà sự thần kỳ đã chấm dứt vào thập niên 90. Sự chấm dứt này mạnh mẽ đến nỗi, nó đánh gãy đà tăng trưởng của Nhật Bản hơn cả 1 thập niên. Đưa Nhật Bản ngoài danh hiệu phép màu kinh tế còn có cả phép màu khủng hoảng. Trên thế giới, chưa cuộc khủng hoảng nào có tác động mạnh mẽ đến thế.

Mình có xem vài Youtube về Kỷ nguyên mất mát – hầu hết đếu nói về các yếu tố liên quan đến Ngân Hàng Trung Ương Nhật Bản đã “nhấn ga” bơm một lượng tiền khổng lồ vào thị trường tài chính – sau đó kéo theo tình trạng đầu cơ và bong bóng tài sản.

Quan điểm của mình cho rằng, nếu chỉ là câu chuyện bong bóng thì thế giới có quá nhiều lần bong bóng – tại sao ở Nhật Bản nền kinh tế không thể gượng dậy sau 30 năm kể từ đổ vỡ.

Theo mình, nguyên nhân của khủng hoảng đến từ

(1) BoJ (Bank of Japan) đã tiến hành chính sách nới lỏng tiền tệ khổng lồ quá mức cần thiết để hedging lại Đồng Yên tăng giá sau hiệp ước Plaza Accord. Mình có một câu hỏi sơ khai là tại sao một quốc gia cần phải được bơm tiền. Nếu như một nền tài chính mạnh mẽ và khoẻ khắn, tại sao lại cần phải bơm nhiều tiền đến thế.

(2) Khi BoJ bơm tiền, ngân hàng là ngành trực tiếp hưởng lợi. Tuy nhiên, cơ chế lỏng lẻo khi cho vay là viên pháo thứ hai khiến cho tài sản tăng giá mạnh mẽ - đặc biệt là BĐS

(3) Chính sách thuế cũ của Nhật đánh thuế nặng nếu tiến hành chuyển nhượng BĐS nhưng lại đánh thuế rất thấp 0.06-0.1% giá trị thị trường nếu dự án chưa hoàn tất và đưa vào SD. Do đó, kích thích nguồn đầu cơ vào BĐS và để treo dự án chờ thời chốt lời

(4) Áp lực tâm lý: giấc mơ về cường quốc số 1 thế giới là quả bom lớn đè nặng nên tâm lý của các nhà cầm quyền. Bản chất của bơm tiền ra nền kinh tế là một khoản đầu tư gián tiếp của nhà nước vào các doanh nghiệp. Điều tuyệt vời sẽ đến nếu như doanh nghiệp thực sự có sức mạnh và phát huy được nguồn vốn đầu tư. Trường hợp ngược lại, là thảm hoạ. Nhà cầm quyền Nhật Bản không nhận thấy sự chậm chân của Đất nước vào những năm 1980 khi Nhật đang đánh mất ngành công nghiệp bán dẫn đầy hứa hẹn. Các công ty được “đầu tư” lại đổ tiền vào BĐS và chứng khoán.

Và mình muốn thêm vào một ý kiến, đó là sự tách biệt về nguyên nhân thành công.

Nền kinh tế Nhật Bản đã thành công và là phép màu trong những năm 1970. Điều quan trọng là nếu quy toàn bộ những điều này là do ngành công nghiệp thì có thể hoàn toàn chưa đầy đủ.

Một yếu tố quan trọng hàng đầu của phát triển kinh tế là tăng trưởng dân số trong độ tuổi lao động. Theo nghiên cứu – nó chiếm 50% nền tảng cho tăng trưởng. Và vào năm 1970 – Nhật Bản đang bước vào những năm đẹp đẽ nhất của dân số sau hậu chiến. WW2 kết thúc năm 1945, thế hệ sinh sau hậu thế chiến đầy động lực về phát triển đất nước đến độ tuổi trưởng thành vào 1960 và cống hiến toàn bộ năng lực của mình. Nhưng đến năm 1990, thế hệ đó đã già trong khi thế hệ trẻ giảm dần do đà chững lại của tăng trưởng dân số. Điều này trực tiếp ảnh hưởng đến – mình gọi là underlayer của tăng trưởng kinh tế.

Hậu quả để lại còn đáng lo ngại hơn. Hãy cùng dành thời gian nhìn nguyên nhân mà mình coi là thực sự để lại di chứng đến tận ngày nay

(1) Đánh mất ngành công nghiệp: Sau cú đổ vỡ thị trường, toàn bộ ngành tài chính và BĐS đóng băng. Nhà Đầu tư gần như trắng tay khi Nikkei 225 về Mo trước thời kỳ phép màu Tokyo. Và toàn bộ các doanh nghiệp lâm vào tình thế phá sản khi không còn được cấp vốn. Nhiều ngân hàng cũng trở thành các ngân hàng ma khi không còn hoạt động. Thị trường vốn doanh nghiệp đóng băng khiến doanh nghiệp không phát triển trong khi ngành kinh tế bán dẫn, máy tính cá nhân và công nghệ đang ở trong chặng đầu của cuộc đua. Rất tiếc, Nhật Bản đã rời cuộc đua này.

(2) Một thế hệ trẻ thất nghiệp: cú đổ vỡ 1990 khiến thế hệ thứ 2 lâm vào tình trạng thất nghiệp nặng nề. Tỷ lệ thất nghiệp đã gia tăng một cách chóng mặt. Nếu chúng ta đi sâu thì sẽ quá dài, nhưng công việc đầu tiên ảnh hưởng quá lớn đến tư duy của một người. Và chính tỷ lệ thất nghiệp, khó xin việc, cộng với nền văn hoá 1 việc cho đến cuối đời khiến cho môi trường làm việc tại Nhật được xếp vào hàng quan liêu hàng đầu thế giới. Và một văn hoá như thế có lợi cho ngành sản xuất máy móc nhưng lại không phù hợp ở ngành công nghệ mới – bao gồm internet, phần mềm và máy tính cá nhân.

Và còn nhiều nữa nhưng do dài quá nên mình xin kết thúc ở vài điểm chính =))))

2. Những bài học quốc tế

Báo cáo mới đây về triển vọng kinh tế Việt Nam có rất nhiều mặt tích cực. Tuy nhiên, mình lo lắng về tăng trưởng dân số đã chững lại, qua thời kỳ vàng son và môi trường kinh doanh còn nhiều điểm yếu so với các đối thủ cạnh trang trên quốc tế.

Nền kinh tế đã khởi sắc từ năm 2015, đó là do tài năng của Lãnh Đạo Đảng và Nhà nước. Tuy nhiên, không thể loại trừ yếu tố nền kinh tế toàn cầu cũng đã ấm lại từ năm 2015.

Nếu đi dọc khắp thế giới, những đất nước tuyệt vời đẩy tự tin giờ chìm vào trong một sự thất vọng lớn không hề ít. Đó là Chile, Brazil, Thái Lan, Philipines hay cả Nga

Và điều quan trọng nhất của một đợt tăng trưởng là người dân giàu lên 1 nhưng giới trung lưu và giàu có giàu lên 10.

Và điều quan trọng thứ hai của một đợt suy thoái là người dân sẽ nghèo đi rất nhiều trong khi giới siêu giàu sẽ có cơ hội để tích luỹ tài sản.

Warren Buffett mở đầu câu trả lời về Vĩ mô bằng việc “ông không quan tâm nhiều đến Vĩ Mô” – và điều đó có thể đúng.

Tuy nhiên, Mỹ đã là một quốc gia dẫn đầu thế giới suốt nhiều năm nay khỏi bàn cãi, và là thiên đường đầu tư.

Ngoài ra, mình cũng nhận thấy dù khủng hoảng hay phát triển, ở 2 sườn đồi, chúng ta đều có những cơ hội. Vấn đề là chúng ta nhận ra được mình phải tìm kiếm nó ở đâu và phải chuẩn bị điều gì.

Mình nghi ngờ bất kỳ kế hoạch tài chính nào quá 5 năm. Do đó, dù nghe đau thương, nhưng các kế hoạch tài chính lấy một con số trung bình thành tích quá khứ của thị trường sẽ là các kế hoạch sai lầm.

Có một yếu tố mà mình hay sử dụng.

Thay vì lấy thành tích trung bình của 5-10 năm gần đây, mình sẽ lấy thành tích trung bình của một thời kỳ tương tự ở một đất nước có hoàn cảnh giông giống – cách 10-20 năm trước.

Hoặc trung bình thành tích thị trường 50 năm của toàn bộ đất nước thuộc nhóm mới nổi.

Hoặc gì đó để tránh quy chiếu quá gần các thành tích ngắn hạn trong quá khứ.

Bài viết này còn nhiều dang dở, do hạn chế về thời gian. Mình biện hộ vậy (cười)

Mình thường gõ một mạch cho đến hết, vì mình sợ mạch văn sẽ hết nếu mình tắt máy. Đến dòng này là đã 7 trang words và mình cần đi dạo Hồ Tây một xíu

Hãy nhắn cho mình nếu muốn trao đổi góp ý cho mình nha. Always warm welcome ạ

Mình xin hết ở đây

Merry Xmas!